آندربایت (Underbite)، که در اصطلاح پزشکی به آن پروگناتیسم فکی (Mandibular Prognathism) نیز گفته می شود، یک نوع ناهنجاری ارتودنسی است که در آن دندان های فک پایین، هنگام بستن دهان، جلوتر از دندان های فک بالا قرار می گیرند. این وضعیت می تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و نه تنها بر زیبایی لبخند، بلکه بر عملکرد جویدن، صحبت کردن و حتی سلامت کلی دهان و دندان نیز تأثیر بگذارد. درک این ناهنجاری و روش های درمانی آن برای دستیابی به سلامت دهان و دندان و بهبود کیفیت زندگی بسیار مهم است. شکل صحیح قرار گرفتن دندان ها روی هم که به آن «اُکلوژن» می گویند، نقش بسیار مهمی در سلامت فک و زیبایی لبخند دارد.
در صورت مشاهده هرگونه نشانه از آندربایت، اقدام سریع برای تشخیص و درمان ضروری است. دکتر کاظم دالایی، متخصص ارتودنسی، با تخصص خود در زمینه ناهنجاری های فکی و دندانی، راهکارهای مؤثری را برای اصلاح این بایت ارائه می دهد.
مقاله مرتبط: ارتودنسی دو مرحله ای
لینک مفید: دندان های نامرتب | ارتودنسی بیماران سندرم داون
فرم مشاوره آنلاین
مقدمه: چرا آندربایت رخ می دهد؟
آندربایت یک ناهنجاری دندانی-فکی است که می تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. برخلاف تصور رایج، پروگناتیسم فکی فقط یک مشکل زیبایی نیست؛ بلکه می تواند منجر به مشکلات جدی تری مانند ساییدگی غیرطبیعی دندان ها، درد فک و مشکلات مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ) شود. شناخت علل ریشه ای آندربایت اولین گام در انتخاب بهترین روش درمانی است.
در کلینیک فوق تخصصی دکتر کاظم دالایی، کلیه خدمات ارتودنسی شامل ارتودنسی ثابت، ارتودنسی متحرک، ارتودنسی نامرئی، ارتودنسی سرامیکی، ارتودنسی دیمون، استفاده از دستگاه های فانکشنال به بهترین و پیشرفته ترین شکل ارائه می شود.
بررسی کنید: تاثیر ارتودنسی بر چهره | ارتوپدی فک
۱. آندربایت چیست؟ تعریف و انواع
همانطور که گفته شد، پروگناتیسم فکی حالتی است که در آن دندان های فک پایین جلوتر از دندان های فک بالا قرار می گیرند. این وضعیت می تواند به اشکال مختلفی بروز کند:
۱.۱. آندربایت دندانی
در این نوع، مشکل اصلی مربوط به موقعیت دندان ها است، نه اندازه یا موقعیت فک ها. برای مثال، دندان های جلویی فک پایین به سمت جلو کج شدند یا دندان های جلویی فک بالا به سمت عقب کج شدند.
هدف از انجام درمان ارتودنسی پیشگیری چیست؟
بیشتر بدانید: تنفس دهانی
۱.۲. آندربایت اسکلتی (فکی)
این نوع شایع تر و معمولاً پیچیده تر است و به دلیل رشد بیش از حد فک پایین (منعکس کننده یک فک نامتقارن) یا رشد ناکافی فک بالا ایجاد می شود. این نوع پروگناتیسم فکی ممکن است نیاز به درمان های ترکیبی ارتودنسی و جراحی داشته باشد.
۱.۳. آندربایت ترکیبی
این حالت ترکیبی از مشکلات دندانی و اسکلتی است.
بیشتر بدانید: التهاب لثه در ارتودنسی
مطالعه مفید: تغییر فرم لب بعد از ارتودنسی
۲. علل ایجاد آندربایت
آندربایت می تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد که برخی از آنها قابل پیشگیری هستند:
۲.۱. ژنتیک و وراثت
اصلی ترین و مهم ترین عامل در بروز آندربایت، ژنتیک است. اگر یکی از والدین یا هر دو دارای پروگناتیسم فکی باشند، احتمال ابتلای فرزندان به این ناهنجاری به طور قابل توجهی افزایش می یابد.
بیشتر بدانید: ارتوسرجری چیست؟
آیا تفاوت ارتودنسی دیمون و ثابت را میدانید؟
۲.۲. عادات دوران کودکی
برخی عادات در سنین پایین می توانند به ایجاد یا تشدید آندربایت کمک کنند:
- مکیدن انگشت شست به مدت طولانی
- مکیدن پستانک پس از سن خاص
- فشار زبان به دندان های جلو
- کشیدن دندان های دائمی بدون جایگزینی
مقاله مرتبط: جراحی فک
بررسی نمایید: فیس ماسک ارتودنسی
۲.۳. آسیب یا تروما
آسیب به فک در دوران کودکی یا نوجوانی می تواند بر رشد فک تأثیر بگذارد و منجر به آندربایت شود.
۳. علائم و مشکلات ناشی از پروگناتیسم فکی
آندربایت تنها بر زیبایی لبخند تأثیر نمی گذارد، بلکه می تواند مشکلات عملکردی و سلامتی مختلفی را نیز به همراه داشته باشد:
۳.۱. مشکلات زیبایی و اعتماد به نفس
یکی از واضح ترین تأثیرات پروگناتیسم فکی، تغییر در ظاهر صورت و لبخند است که می تواند بر اعتماد به نفس افراد، به ویژه در سنین نوجوانی، تأثیر منفی بگذارد.
۳.۲. مشکلات جویدن
هم ترازی نادرست دندان ها می تواند جویدن غذا را دشوار کرده و منجر به مشکلات گوارشی شود.
۳.۳. مشکلات گفتاری
برخی از افراد با آندربایت ممکن است در تلفظ صحیح کلمات، به ویژه حروفی مانند “س” و “ف”، مشکل داشته باشند.
۳.۴. ساییدگی و فرسایش دندان ها
هنگامی که دندان ها به درستی روی هم قرار نمی گیرند، فشار غیرطبیعی روی برخی از دندان ها وارد می شود که می تواند منجر به ساییدگی، ترک خوردگی، شکستگی و حتی پوسیدگی دندان شود.
۳.۵. مشکلات مفصل فکی (TMJ)
فشار و استرس مداوم بر مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ) می تواند منجر به درد، صدای کلیک در فک، و محدودیت در باز و بسته کردن دهان شود.
۳.۶. مشکلات تنفسی
در موارد شدید، پروگناتیسم فکی ممکن است بر راه هوایی تأثیر بگذارد و منجر به مشکلات تنفسی، به خصوص در هنگام خواب (مانند آپنه خواب)، شود.
مقاله مفید: تاثیر ارتودنسی بر روی بینی
۴. تشخیص آندربایت
تشخیص آندربایت معمولاً توسط دندانپزشک عمومی یا متخصص ارتودنسی صورت می گیرد. فرآیند تشخیص شامل مراحل زیر است:
۴.۱. معاینه بالینی
پزشک دهان و دندان های بیمار را از نظر هم ترازی دندان ها و فک ها معاینه می کند.
۴.۲. تصاویر رادیوگرافی
- رادیوگرافی پانورامیک: برای بررسی کلی ساختار فک و دندان ها.
- سفالومتری (Lateral Cephalometric X-ray): این نوع اشعه ایکس نمای جانبی از سر و فک ها را نشان می دهد و به ارتودنتیست کمک می کند تا ابعاد فک ها و موقعیت دندان ها را نسبت به یکدیگر و نسبت به جمجمه به دقت اندازه گیری کند. این ابزار برای تشخیص نوع اسکلتی پروگناتیسم فکی حیاتی است.
- CBCT (Cone Beam Computed Tomography): در موارد پیچیده تر، CBCT می تواند تصاویر سه بعدی دقیق تری از ساختار استخوانی و مفصل فکی ارائه دهد.
۴.۳. قالب گیری از دندان ها
ساخت مدل گچی یا دیجیتالی از دندان ها به ارتودنتیست کمک می کند تا روابط اکلوزالی (نحوه قرارگیری دندان ها روی هم) را به دقت بررسی و طرح درمان را برنامه ریزی کند. مال اکلوژن (نحوه قرارگیری ناصحیح دندان ها روی هم) نیز در این مرحله بررسی می شود.
آدرس:
خیابان شریعتی, خیابان صادقیان, ساختمان پزشکان پارس, پلاک ۱۰ , طبقه ۴
شماره های تماس:
۰۲۱-۲۲۸۷۸۷۸۹ ۰۲۱-۲۲۸۷۸۷۸۵
مشاوره و رزرو وقت:
برای گرفتن مشاوره آنلاین و یا رزرو نوبت، کافی است فرم مشاوره در این صفحه را پر کنید.
۵. روش های درمان آندربایت
درمان آندربایت بسته به سن بیمار و شدت ناهنجاری متفاوت است. هدف از درمان، دستیابی به هم ترازی صحیح دندان ها و فک ها و بهبود عملکرد و زیبایی است.
۵.۱. درمان در دوران کودکی (ارتودنسی پیشگیرانه یا فاز اول)
بهترین زمان برای درمان پروگناتیسم فکی، دوران کودکی است، زمانی که فک ها هنوز در حال رشد هستند. در این مرحله، درمان می تواند شامل موارد زیر باشد:
- فیس ماسک (Face Mask): دستگاهی خارج دهانی که به رشد فک بالا به سمت جلو و محدود کردن رشد فک پایین کمک می کند. این روش به عنوان درمان تغییر رشد توسط دستگاه فیس ماسک نیز شناخته می شود.
- چانه بند (Chin Cap): دستگاهی که رشد فک پایین را کنترل می کند.
- پلاک های متحرک: برای هدایت رشد فک و دندان ها.
- وسیع کننده کام یا پالاتال اکسپندر: برای گسترش فک بالا در صورت تنگی.
۵.۲. درمان در دوران نوجوانی و بزرگسالی (ارتودنسی ثابت)
در این سنین، رشد فک ها متوقف شده و درمان پیچیده تر می شود:
- بریس (Braces): بریس های سنتی فلزی یا سرامیکی برای حرکت دادن دندان ها و ایجاد هم ترازی مناسب استفاده می شوند.
- ارتودنسی نامرئی (الاینر): در برخی موارد خفیف تا متوسط، این الاینر های شفاف می توانند جایگزین بریس شوند. به این روش الاینر ارتودنسی نیز گفته می شود.
- کشیدن دندان: گاهی اوقات برای ایجاد فضای کافی و اصلاح آندربایت، نیاز به کشیدن دندان برای ارتودنسی است، که شامل کشیدن دندان عقل برای ارتودنسی نیز می تواند باشد.
- درمان ارتودنسی ثابت بدون کشیدن دندان: در برخی موارد، امکان اصلاح پروگناتیسم فکی بدون نیاز به کشیدن دندان با استفاده از تکنیک های خاصی مانند دیستالیزاسیون دندان ها وجود دارد، که به آن درمان ارتودنسی ثابت بدون کشیدن با دیستالیزاسیون دنتیشن گفته می شود.
۵.۳. درمان های ترکیبی ارتودنسی و جراحی (جراحی ارتوگناتیک)
در موارد شدید آندربایت اسکلتی در بزرگسالان، تنها راه حل مؤثر، ترکیب ارتودنسی با جراحی فک (جراحی ارتوگناتیک) است. این جراحی شامل تغییر موقعیت فک ها برای دستیابی به هم ترازی صحیح است. این روش اغلب پیچیده ترین گزینه درمانی است و نیازمند همکاری نزدیک بین متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت است. این رویکرد به عنوان درمان ارتودنسی به همراه جراحی فک یا در موارد پیچیده تر، درمان ارتودنسی به همراه جراحی دو فک شناخته می شود.
۶. مقایسه روش های درمانی آندربایت
| روش درمان | سن مناسب | شدت آندربایت | مزایا | معایب |
| ارتودنسی پیشگیرانه | کودکی (زیر ۱۰ سال) | خفیف تا متوسط | استفاده از رشد کودک، نتایج پایدار، کاهش نیاز به جراحی | نیاز به همکاری کودک، طولانی بودن دوره درمان |
| ارتودنسی ثابت (بریس/اینویزیلاین) | نوجوانی و بزرگسالی | خفیف تا متوسط | مؤثر در حرکت دندان ها، بهبود زیبایی | طولانی بودن دوره درمان، محدودیت در موارد اسکلتی شدید |
| جراحی ارتوگناتیک + ارتودنسی | بزرگسالی (پس از توقف رشد) | شدید اسکلتی | حل مشکل ریشه ای فکی، نتایج پایدار و دراماتیک | تهاجمی، دوره بهبودی طولانی تر، هزینه بالاتر، ریسک های جراحی |
۷. مراقبت های پس از درمان آندربایت
پس از اتمام درمان آندربایت، به ویژه در ارتودنسی، استفاده از ریتینر (نگهدارنده) برای حفظ نتایج و جلوگیری از بازگشت ناهنجاری (ریلاپس) ضروری است. چرا باید بعد از ارتودنسی ریتینر گذاشت؟ چون دندان ها تمایل دارند به موقعیت اولیه خود بازگردند. رعایت بهداشت دهان و دندان و چکاپ های منظم دندانپزشکی نیز برای حفظ سلامت کلی دهان و دندان حیاتی است.
۸. نقش متخصص ارتودنسی در درمان پروگناتیسم فکی
تشخیص دقیق، برنامه ریزی درمانی مناسب و اجرای صحیح درمان آندربایت، نیازمند دانش و تجربه بالای متخصص ارتودنسی است. یک متخصص ماهر می تواند بهترین روش درمانی را با توجه به شرایط خاص هر بیمار انتخاب کرده و او را در طول فرآیند درمان همراهی کند تا بهترین نتایج حاصل شود. شما می توانید برای مشاوره ارتودنسی با متخصصان مجرب ما در ارتباط باشید.
۹. آندربایت و سلامت کلی
درمان پروگناتیسم فکی نه تنها به بهبود ظاهر و عملکرد دهان و دندان کمک می کند، بلکه می تواند تأثیر مثبتی بر سلامت کلی فرد داشته باشد. بهبود جویدن، کاهش درد فک، بهبود گفتار و افزایش اعتماد به نفس، همگی به کیفیت زندگی بهتر منجر می شوند.
۱۰. باورهای غلط درباره آندربایت و درمان آن
مانند بسیاری از مشکلات پزشکی، باورهای غلطی درباره آندربایت نیز وجود دارد. مهم است که اطلاعات صحیح را از منابع معتبر و متخصصان دریافت کنید:
- “آندربایت فقط یک مشکل زیبایی است“: همانطور که اشاره شد، پروگناتیسم فکی می تواند مشکلات جدی عملکردی و سلامتی را در پی داشته باشد.
- “فقط کودکان می توانند آندربایت را درمان کنند“: در حالی که درمان در کودکی ایده آل است، بزرگسالان نیز می توانند با بریس، اینویزیلاین و در صورت لزوم جراحی، آندربایت خود را اصلاح کنند. سن مناسب برای ارتودنسی بزرگسالان محدودیتی ندارد و در هر سنی می توان اقدام به درمان کرد.
- در مورد انواع بایت های دندانی، آندربایت تنها یکی از آنها است، و سایر بایت ها شامل نرمال بایت و اپن بایت هستند که هر یک روش درمانی خاص خود را دارند.
نتیجه گیری
آندربایت یک ناهنجاری ارتودنسی پیچیده است که می تواند بر جنبه های مختلف زندگی فرد تأثیر بگذارد. با این حال، با تشخیص به موقع و درمان مناسب توسط یک متخصص ارتودنسی باتجربه، می توان به نتایج عالی در اصلاح هم ترازی فک ها و دندان ها دست یافت. اگر شما یا فرزند شما علائم پروگناتیسم فکی را دارید، مراجعه به متخصص برای ارزیابی و مشاوره درمانی، گام اول در مسیر داشتن یک لبخند سالم و زیبا خواهد بود. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره انواع ارتودنسی دندان و خدمات ما، می توانید به بخش های مربوطه در وب سایت مراجعه کنید.
همین الان مشاوره بگیر...
شنبه تا چهارشنبه از 11 صبح الی 20 شب
پنجشنبه از 10 صبح تا 14 بعد از ظهر
سوالات متداول
آیا آندربایت خود به خود اصلاح می شود؟
خیر، آندربایت به ندرت خود به خود اصلاح می شود و معمولاً با گذشت زمان تشدید می گردد. مداخله زودهنگام، به ویژه در کودکان، می تواند درمان را آسان تر و مؤثرتر کند.
درمان پروگناتیسم فکی چقدر طول می کشد؟
مدت زمان درمان بسته به شدت پروگناتیسم فکی و روش انتخابی متفاوت است. ارتودنسی می تواند از چند ماه تا چند سال به طول بینجامد و در صورت نیاز به جراحی، دوره بهبودی پس از جراحی نیز به آن اضافه می شود.
آیا درمان آندربایت دردناک است؟
درمان های ارتودنسی ممکن است در ابتدا باعث ناراحتی خفیفی شوند، اما درد ارتودنسی معمولاً با داروهای مسکن قابل کنترل است. جراحی فک نیز با مدیریت درد مناسب انجام می شود.
آیا بیمه هزینه درمان آندربایت را پوشش می دهد؟
پوشش بیمه ای برای درمان آندربایت بسته به نوع بیمه و شدت ناهنجاری متفاوت است. برخی بیمه ها فقط بخشی از هزینه های ارتودنسی یا جراحی را پوشش می دهند.
آیا پروگناتیسم فکی می تواند دوباره بازگردد؟
بله، در صورت عدم استفاده صحیح و منظم از ریتینر (نگهدارنده) پس از درمان ارتودنسی، ممکن است دندان ها به موقعیت قبلی خود بازگردند.
منابع:
